РОБЕРТ Р?КЫЙПОВ

(1936—1995)

Роберт ?и?анша улы Р?кыйпов Я?а Чокалы авылында 1936 елны? 10 ноябренд? туа. Авылда ?идееллык, Иске Ч?пр?ле урта м?кт?бенд? урта белем алгач аны 1954 елда туган авылы м?кт?бен? укытучы итеп ?иб?р?л?р.Л?кин ул монда бер ел гына эшл?рг? элгер? , аны Х?рби ди?гез флотына алалар. Ул 1955—1959 елларда Тын океан флотында су асты к?йм?сенд? хезм?т ит?. Флотта ике еллык партия м?кт?бен т?мамлый. Ул запастагы капитан-лейтенант иде. Флотта хезм?т ит?е аны? алдагы и?ади язмышында гаять зур роль уйнады : ул татар ?д?биятында ди?гез тематикасын баетып, ди?гез ??м ди?гезчел?р турында язылган тезм? ??м ч?чм? ?с?рл?р тудырды.
1960 елдан башлап туган авылларында укытучы, м?кт?п директоры була. Читт?н торып укып, 1969 елда Казан д??л?т университетыны? механика-математика факультетын т?мамлый.1969-1972 елларда Иске К?керле урта м?кт?бенд? завуч вазыйфасын башкара.1973-1974 елларда Мунчали сигезеллык м?кт?бенд? директор була. 1974 елда гаил?се бел?н ?лм?т ш???рен? к?чеп яши башлый Анда да интернат-м?кт?пт? физика – математика ф?нен укыта. Аны? педагоглык стажы 34 ел иде.
Робертта ?д?биятка м?х?бб?т балачагыннан ук барлыкка кил?. Иске Ч?пр?ле урта м?кт?бенд? уку еллары Н. Хисамов, Ш.Садретдинов кебек ?д?биятка м?кибб?н китк?н затлар бел?н бер вакытка туры кил?е д?, укытучылары А.Абязов ??м Г. Нарбековаларны? хуплап караулары да у?ай т?эсир ясагандыр—аны? и?ади с?л?те шул чорда камилл?ш? башлый. Районга кайткач ул “Я?а юл “ газетасыны? и? актив х?б?рчесе, “Б?рел?р”?д?би т?гр?гене? башлангыч чорыннан ук аны? актив ?гъзасы булды.
?ле флотта хезм?т итк?н чорда ук –1958 елда, туган абыйсы Шамил Р?кыйпов эшл?г?н “Татарстан яшьл?ре” газетында “Ватаныма хезм?т ит?м” дип аталган кечкен? повестын бастыргач, а?арда и?ади д?рт аеруча к?ч?я. Ул “Яшь ленинчы”,”Советская Татария”, “Ялкын”,”Азат хатын”, “Казан утлары”, “Совет м?кт?бе”кебек газет-журналларда,“Идел”,”К??елле с?хн?” кебек ?ыентык-альманахларда ?с?рл?рен бастыра.
Аны? к?п ?с?рл?ренд? ди?гез тематикасы чагыла. Бу табигый х?л. Ч?нки ул ди?гез стихиясен ярдан карап т?гел, ? аны? эчен? кереп, т?бен? т?шеп а?лаган кеше бит.
Татарстан китап н?шриятында аны? “Сагыну”(1981), “Си?а гына ачам к??елемне”(1983),”Яшьлегем башкаласы” (1985),”?илк?нн?рд? з??г?р ?илл?р”(1986) исемле шигъри ?ыентыклары басылып чыкты. Ул поэмалар авторы да иде. Аны? с?зл?рен? язылган “Мин яратам сине, Татарстан”,”Талларым” кебек ?ырлар татар халкыны? популяр , онытылмас ?ырларына ?верелде. Моннан тыш аны? “Х?тер урамы” шигырьл?р ?ыентыгы, “Кораблар ярга кайта” дип исемл?нг?н проза китабы ?зерл?н?е билгеле.
Максат—максатмыный, й?р?гемне
?рнетм?с? и?ат газабы?
Никад?рле син й?р?кк? якын,
Туар ?ырны? т??ге авазы,--дип язды шагыйрь
“Сагышларым” шигыренд?.
Инде шактый еллар СССР журналистлар берлеге ?гъзасы булып торучы Роберт Р?кыйповны 1984 елда СССР язучылар берлеген? д? кабул ит?л?р. 
?лм?тт? якташыбыз педагогик эшч?нлеге бел?н бер ?к вакытта актив и?ади ??м ??м?гать эшл?ре д? башкара. Ул яшь язучылар берл?шм?сен ?ит?кли, ТАССР Язучылар оешмасында бюро ?гъзасы да була. Тынгысыз хезм?т, ?ст?вен? гаил?сенд?ге ?зара тынычсызлык, бер- бересен а?лашмаучанлык, к?р?се?, шагыйрьне? нечк? хисле й?р?ген? авырлык сала, ул 1995 елда д?нья бел?н хушлашты.
Татарстан Республикасы Президенты М.Ш. Ш?ймиевны? 2008 елны? 25 апреленд?ге Указы нигезенд? Р.?. Р?кыйповка ( ?лг?нн?н со?) Габдулла Тукай исеменд?ге Д??л?т премиясе бирелде. Бу б?л?кк? ул к?ренекле татар ?ырчысы Салават Ф?тхетдинов бел?н берлект?, ?ырчы башкаруындагы ”Мин яратам сине, Татарстан” ?ыры текстыны? авторы буларак лаек дип табылды.
Бу китапка без а?а багышланган ??м ?зене? ?с?рл?ре ?рн?кл?рен т?къдим ит?без.
*
ЯШ?СЕН, ДИС?К, УЛ ЯМЬН?Р...
( Роберт дуска–юбилее у?аеннан)

Без тансыклаган эзл?р бар
Кояшлы аланнарда;
?т?се иде шушыннан,
К?ч ?ыеп табаннарга.
Чылатсын иде табанны
К?меш чык тамчылары.
Сих?т бирер туган якта
Та?нарны каршылавы.
Чокал та?ы,
Ишле та?ы –
Безне? яшьлек та?ыбыз,
Безне тибр?тк?н бишекл?р,
Хыялыйдай чагыбыз...
Шунда еллар авазыны?
Шигъри табышлары,
Сине? –Якла,
Минем—Карлы...
?ай, камыш сагышлары...
Якла, Карлы омтылгандай
Еракка—Иделл?рг?
Без омтылмадыкмы ?лл?
Бурыч тоеп и?н?рд??
И?н?рд? булды ?ир гаме,
К??елд? чор ??а?е...
Чагылсын, дидек, к?зл?рд?
Без яш?г?н ?ир яме!
Яш?сен, дис?к, ул ямьн?р
Х?терлик ??р чакта да:
Яш?? яме – туган якка
Олы с?ю саклауда!
Рафаил СИРА?И.
Ч?пр?ле.1986 ел.
* * *
РОБЕРТ Р?КЫЙПОВ.
ШИГЫРЬЛ?Р.

ДУЛКЫН АРЫШЛАР.

Тугайларны с?ям,
Кырларымны.
Кырларымда сихри тавыш бар.
К??елл?рне ?зен? ?сир ит?
Шунда шаулап ?ск?н арышлар.
Тугайлардан,
Кырлар сукмагыннан
К?пме ?ттем, барысы танышлар.
Сабый чактан бирле,
?ырлар ?чен
Ил?ам бир? ми?а арышлар.
*
И? КАДЕРЛЕ.

Аякларым бик к?п ?ирл?р буйладылар.
? к??елд? ?аман да шул уйлар, уйлар:
Туган илем, изге ?ирем, газиз анам—
Минем ?чен и? кадерле ик?н шулар.

Чаллар кертеп ч?чл?рем?, ?т?р еллар.
К??елемне? шушы булыр б?тен уе:
Туган илем, изге ?ирем, газиз анам
М?х?бб?тем бетм?с сезг? гомер буе.
1967.
*
ЯШЬ БАШАКЛАР.

Елтыр эн?е булып чык сибел?
Бодай кырын атлап керг?ч т?.
Уйларымны , хисл?ремне били
Башаклардан очкан серк?чл?р.
Бодай уйный алтын р?ш? бел?н
Дулкынланып талгын ?илл?рг?,
Ирк?л?неп, н?ни баласыман
Яшь башаклар сыена и?н?рг?.
?з м?лен? к?йл?п тылсымлаган
Бодай кыры тургай ?ырларын,
Берд?нберем, дип с?ясе иде
Яшь башаклар ?ск?н ?ир шарын.
*
Ч?ПР?ЛЕ.

Кая гына илтеп чыгарса да
Борма-борма юллар челт?ре,
Ни ?чендер сагынып, ирегеп кайтам
Ераклардан сине, Ч?пр?ле.
Кояшы? да нурлырактыр сыман,
Д?ртле синд? к?кл?р к?кр?ве,
Ялан т?пи чукмарбашлар тоткан
Су буйларын сагынам, Ч?пр?ле.
Йолдызлар да ахры шуклар синд?,
З??г?рер?к кебек к?кл?ре?,
Чатыр корып кырга куна килг?н
Т?нн?ре?не сагынам, Ч?пр?ле.
Балачакны? чиген к?пт?н ?ттем,
Сагынуны? юк ла чикл?ре,
Малай чагымдагы еллар ямем,
Яшьлек ямем синд?, Ч?пр?ле.
?ир баласы ?ирд? илл?р гиз?,
?аман очсыз юллар челт?ре,
Сабыйларча сагынып, ирегеп кайтам
Ераклардан сине, Ч?пр?ле...
1978.
*
ИГЕНЧЕ

Хезм?т к?нем гел елмая,
Чыклар бел?н юып й?земн?н.
Б?хет минем гомер юлларыма
Тук башаклар булып тезелг?н
Игенче дип мин аталам ик?н—
Дим?к, кояш минем юлдашым.
Ад?м заты бишт?рен? салган
Ипек?йд?н башлый юл башын.
Кояш чаткысыннан и?г?н б?ртек
Д?нья ?ег?рлеге ?иремне?,
Башак нуры, икм?к нуры бассын
Нейтрон нурларыны? с?ремен.
Б?ртек ч?ч?м, арыш к?кр?п ?ссен,
Мин кемг? д? бирмим ?иремне.
?ир к?кр?ге – иген кыры бит ул,
Полигоннар ?чен бирелми!
1982.
*

ТУГАН ЙОРТЫМ
.
?чпочмаклы кызыл яулык кебек
Т?б? такталары м?кле-м?кле.
Т?шл?рем? кереп ник й?д?т?
Комлап юган болдырына тикле?

Синд? калган шундый мизгелл?р бар –
А?! кычкыртыр ?лл? кемн?рне д?!
К?зл?рем? карап т?р?з?л?р
Х?тир?л?р бел?н кин?ндер?.

К?рг?н т?шл?ремд? малай чаклар,
Читт? т?гел, туган якта бары,
?ниемне? сак-сак атлавыннан
?аман ?ырлый ид?н такталары.

Онытмаган минем малай чакны
?рекм?нле уйны? кычытканы,
И?н?рем? куна ерак калган
З??г?р ?киятл?рне? кошчыклары.

Алабута бел?н тукландырды?—
Р?хм?т кен? ?йт?м, ?пк?л?мим.
Бу к?нн?рне иск? ген? адам.
Кабат кайтуларны, юк. тел?мим.

Сугыш иде, ? мин ?смер малай,
Кошчык кебек еш-еш ашар м?лем.
Барысын бирде? илг? ?и?? ?чен
Ач калса? да, л?кин яшерм?де?.

Сагышларны басып, ялгышларны,
Бер-ике с?з ген? ?йтс?? иде.
К??елг? син ?аман малай чакны?
Казаяклар ?ск?н л?йс?н иле.
1985.
*
К?ЗЛ?РЕМ
.
К?н буе челт?р ?р? к?з
Я?гыр тег?р?ебенн?н.
Мил?шл?рд?н тамчы тама
?чкелтем балы бел?н.
Мо?лы торналар авазы
З??г?р к?к юлларында.
??й “Т?фтил??” к?ен уйный
Сагышлы кураенда.
Сыбызгылы ?илл?р уйнап,
Й?гер? камылларда.
Туй кы?гыраулары чы?лый
Тир?-як авылларда.
1985.
*
ЫНДЫР ТАБАГЫНДА ЭШЛИ КЫЗЛАР

Ындыр табагында эшли кызлар,
К?л?-к?л? б?ртек ?иллил?р.
?аваларда бодай б?ртекл?ре
Такыр ?ирг? т?шеп , зе?лил?р.

Алтын теземн?рг? чумып уйный
Яшь кызларны? янган балтыры,
К?кк? ч?йг?н ялан бел?кл?рд?
К?меш бел?зекл?р ялтырый.

Сыгылмалы тыгыз г??д?л?ре
Чын кояшны? тере ш??л?се,
?илл?р уйный тузган ч?чл?р бел?н,
Й?р?кл?рд? август челл?се.

?аваларда к?л? тавышлары
Кемне эзли ик?н тилмереп.
Б?хете?не алдан сиземл?с??
Ындыр табагына кил, егет...
1986.
*
МИН МЕН? АВЫЛНЫКЫ...

Калаларга кит?се? д?
Югалып табыласы?.
? мин ни ?чендер мен?
Яратам авыл ашын.

Яратам ниг? авылны?
Искерг?н икм?ген д?.
Син д? яратырсы? аны
Авылдан китм? ген?.

Клублар, парклар дисе?,
Алар бар бит безд? д?.
Авыл ?авасы килеш?
Безне? икебезг? д?.

Ниг? с?йлисе? ул чакта
Заводта авырлыкны?
Авылмы, ш???рме си?а?
...Мин мен?--авылныкы!
*
АВЫЛЫМА.
Авыл саен, ш???р саен юллар,
Ди?гезл?ре очсыз-кырыйсыз.
Кая гына бармыйм, кайда й?змим,
Кайсы яктан?—диеп сорыйсыз...
Борылышлары читк? ташласа да
Уй-чо?гыллы гомер юлыны?—
Мин ерактан, татар авылыннан,
Чокалны? бер мо?лы улымын...
Чиг? ч?чл?рем? ак б?с булып,
Ятты минем синсез ?тк?нем.
Синсез, авылым, ч?лл?р челл?сенд?
Чык тамчысы гын ик?нмен...
Яфраклар да, ?илл?р иск?н чакта,
?ск?н сабагына сыена.
Со?гы к?нд? чылата алса идем
Иренемне чишм?? суына...
*
КАЙТЫР ИДЕМ ЯШЬЛЕК ЯЗЫМА.

Яшьлек язым инде артта калды
Ник ашыгам гомер к?зем??
?й, елыйсы иде малай булып—
Й?зне куеп ?нк?й тезен?...

Яшьлек язым инде артта калды,
Юкарганнар ч?чл?р ак булып.
?й, чабасы иде ялан т?пи
Тузан очкан юлда “ат” булып.

Яшьлек язым инде артта калды
Еллар ?тк?н й?зг? эз сызып.
?й, ?т?се иде малай чакны?
С?нг?н учакларын кабызып...

Яшьлек язым инде артта калган
Х?тир?л?р бел?н языла,
Язлар саен кошлар кайткан кебек,
Кайтыр идем яшьлек языма.
1987.

* * *